Verhalenstroom van Bernard Felix Liedeliefhebber en bewoner Liewegje

Het Liewegje ligt op een smalle dijk die ooit de rand van het Spieringmeer vormde. Een lint van boerderijen slingert zich langs water en grasland. Vlakbij, aan de zuidzijde van de snelweg, ligt een klein oerbos, een fantastisch moerasbos met wilgen, elzen en berken, waterdrieblad en de vleesetende zonnedauw. Een andere bijzondere aanwezigheid is de vossenbes, beter bekend als de cranberry. Cranberry’s groeien maar op een paar plaatsen in Nederland. Waarschijnlijk zijn cranberrypitten door vogels meegenomen vanuit Terschelling waar het verhaal gaat dat een aangespoelde ton met de vruchten uit Amerika werd aangezien voor een ton met drank. De teleurgestelde strandjutter mikte de kapotgeslagen ton in een duinpan en gaf zo de aanzet voor de bloei van deze vrucht op het waddeneiland. Het moerasbos is een bijzonder natuurgebied waar niet alleen de blauwborst en de rietzanger huizen en reigers en buizerds te vinden zijn maar waar zelfs lepelaars nestelen. Deze aan de reiger verwante vogel met hun typische snavel, is zeldzaam in ons land. Sinds drie jaar komen ze eind april naar het gebied bij de Liede om er hun eieren uit te broeden. Helemaal uit Afrika. Dit gebied behoort tot een ecologische hoofdzone. Maar het blijft kwetsbaar. Ooit was de Liede net zo belangrijk als het Spaarne. De rivieren leidden beide naar de zee, via het IJ bij Spaarndam. De reikwijdte van het gebied was enorm. Zo had je bij Spaarndam de zogeheten Woerdersluis, wat er op duidt dat ook de mensen in Woerden hier belangen hadden en de sluis nodig hadden als ze geen natte voeten wilden krijgen. Molens en pompen zorgden dat de boel droog bleef. De Liede kan echter niet meer als doorgaande vaarroute gebruikt worden. Door de bouw van vaste bruggen is professionele scheepvaart hier uitgesloten. De Haarlemmermeer, ook wel 'de grote waterwolf' genoemd, slokte, als de westenwind hem flink opstookte, het rietland in oostelijke richting op en vrat zich een weg door het land. Rietwijk is langzamerhand verzwolgen, evenals het vroegere Boesingheliede. Ook Nieuwerkerk was een dorp op drift. Dat werd vervolgens Nieuwerbrug, omdat er voor de bouw van weer een nieuwe kerk geen geld meer was maar nog wel net genoeg voor een nieuwe brug. Toen Amsterdam de dreiging ging voelen, werd het een nationaal probleem en werd de Haarlemmermeer drooggelegd. Bernard Felix pluist de geschiedenis van zijn habitat na. Op een oude kaart van de omgeving van Thomas Thomaszoon, uit 1590, kun je zien dat er van een Mooie Nel nog geen sprake was. De Fuikvaart en Penningsveer bestonden toen al wel. De naam Penningsveer is ontstaan omdat je om de in 1519 afgedamde Liede met het veer over te steken, een penning moest betalen. Zo leest Felix de geschiedenis van zijn omgeving ook af aan de (plaats)namen die vaak veelzeggend zijn. Penningsveer is in feite een eiland, waar in Felix’ jeugd gevoetbald werd. Tijdens de wintertraining mochten de spelers zich opwarmen in de kantine van de jachthaven van Assema. Het was de tijd van ‘Rocking Billy’, ‘These boots are made for walking’ en ‘I never promised you a rose garden’. Dat werden mooie feestjes. Aan het eind van de Nieuweweg vlak bij de Fuikvaart was vroeger de halte van de busdienst van Maarse en Kroon. Het wit-blauwe logo met de gouden letters ziet Felix nog zo voor zich. Mensen die op Schiphol werkten liepen de Nieuweweg af naar deze bushalte aan het begin van elke werkdag. Het Liewegje dateert al van lang voor het Spaanse beleg. De Spanjaarden vestigden zich aan het eind van de 16e eeuw echter liever in het noorden en westen van Haarlem, omdat je daar zandgrond had. Met de veengrond rond de Liede werd later overigens goed geld verdiend. Er zaten hier een aantal slimme boeren; Van Loon, Van Schie, Kemper, nog een Van Loon en Van der Peet. Die verkocht de kostbare zwarte aarde van zijn land. Hij had wel tien vrachtwagens rijden. Toen kreeg hij het plan om als tweede bijverdienste de ontstane gaten te vullen met (ziekenhuis-) afval. Dat was toen nog niet verboden. Je hoort nu nog wel eens spreken over ‘de put van Peet’, die zo vervuild is dat er niet op gebouwd mag worden. De handige zakenman voegde tenslotte nog een derde laag aan zijn inkomstenbronnen toe en vestigde op de afgedekte grond een manege. Een andere tot de verbeelding sprekende naam uit de buurt is die van het verdronken of verzopen kerkhof. Dat was een weilandje omgeven door populieren, vlakbij de plek waar Felix vroeger altijd met zijn vrienden en vriendinnen ging zwemmen. Er stond wel een hek, maar daar kon je makkelijk overheen klimmen. De jongelui beseften wel dat er mensen begraven waren op deze plek maar omdat er geen stenen, zerken of platen lagen op het gras, kon je er heerlijk zonnen. Het verzopen kerkhof is geen kerkhof dat onder water is gelopen maar een kerkhof waar anonieme drenkelingen hun laatste rustplaats vonden. Dat waren er nogal wat met al dat water in de omgeving. Met de komst van de trekvaart in 1632, ter hoogte van de huidige Amsterdamsevaart, werd het dorp Haarlemmerliede in tweeën gesplitst. Je hebt de Buiten Liede, ten zuiden van de Amsterdamse Vaart, en de Binnen Liede, benoorden daarvan, tot aan de Mooie Nel. De Binnen Liede is het deel van de rivier dat tussen de vaste bruggen ligt. In de jaren ‘50 woonde aan de Buitenliede een familie op een dekschuit waarop ze een oud tramstel hadden geplaatst. Die dekschuit is later een eind opgeschoven Aan de Lieoever liggen er vanaf die tijd meer woonboten. Felix heeft mooie jeugdherinneringen liggen in deze omgeving. Palingen vangen in het zand. Dat deed je door met een stok met wurmen boven de spaarzame zandgrond te peuren. In deze buurt liggen een aantal forten; Fort bij Penningsveer; Fort bezuiden Spaarndam; Fort benoorden Spaardam, het Fort bij de Liebrug en Fort de Liede. Die zijn tussen 1880 en 1920 aangelegd als onderdeel van De Stelling van Amsterdam, inmiddels bestempeld tot werelderfgoed. Omdat de schootsvelden onbebouwd moe(s)ten blijven, liggen ze altijd vrij in de natuur. Het fort bij het Rottewegje is echter helemaal begroeid. Dat past eigenlijk helemaal niet. Nu is er een manage gevestigd in het fort nabij de Zoete Inval. Dat is wel een goede bestemming. Toen hij een jaar of dertien was, zag Felix soldaten van het garnizoen van Haarlem, op weg naar hun bivak in een van de forten. Hij besloot toen een kratje bier en sigaretten in zijn zeilboot te laden en ging, als een parlevinker, tegen goede betaling consumpties leveren bij het fort; zijn eerste horeca ervaring, die hij als zeventienjarige werkstudent verder zou ontwikkelen in de restauratiewagens van internationale treinen en uiteindelijk als directeur van het Haagse hotel Des Indes. Bernard Felix woont in ‘het Reigersnest’. Zijn ouders hadden hier vroeger een paviljoen, waar je kon lunchen en dineren; in de zomer op het terras aan het water. Later bouwden ze er een professionele keuken bij en werd het een bekend kippenrestaurant. Weer later werd het een befaamd specialiteitenrestaurant. Het brood in de vijftiger jaren kwam van Bakker Buis, die met zijn T-Ford aan de deur kwam. Aan de ene kant van zijn huis kijkt hij uit over het water. De andere kant kijkt, over het Liewegje heen, uit over een weide en een aangeplant bos. “Daar ben ik wel blij mee, dan zie ik die lelijke gebouwen van Haarlem tenminste niet”. Het bos is niet hoog genoeg om ook de Ikea-reclamezuil aan het oog te onttrekken. Het wonen op de rand van de stad en de natuur heeft veel voordelen maar minder tevreden is hij over het feit dat niet alleen Haarlem bepaalde activiteiten aan de rand van de stad wil onderbrengen, zoals het stadion, waarvan hij hoopt dat het er uiteindelijk niet gaat komen, maar ook het zogeheten PolanenPark, een mooie naam voor een terrein met bedrijven die op gespannen voet staan met het milieu, dat de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude zijn kant op schuift. De Haarlemmerlieders hoeven niet meer beducht te zijn voor de waterwolf maar de ‘landwolven’ maken hen het leven soms wel zuur. In feite zit je hier op een soort ‘drielandenpunt’ en dan is er nog de polderbaan die voor druk verkeer zorgt in de lucht. Samen met Inge Crul is Bernard Felix van plan een boek te maken met overleveringen van mensen die hier opgegroeid zijn en die hier in veel gevallen zijn blijven wonen, of teruggekeerd, zoals hijzelf. De rivier de Liede zal de rode lijn van het boek vormen. In Haarlemmerliede heerst nog steeds een dorpse sfeer. Men ging naar de Franciscusschool en naar de kerk. Zowel van ‘deze Lie’ als van ‘de andere Lie’, zoals het heet. Wat ‘deze’ en de ‘andere’ Lie is, is afhankelijk van het deel waarin je zelf woont. De ‘andere’ is altijd elders. Maar het voelt nog altijd als één gemeente. Ondanks de trekvaart, die beide delen van elkaar gescheiden heeft en ondanks de spoorlijnen, die hetzelfde doen. Zelfs de annexatie van de helft van Haarlemmerliede door Haarlem heeft het dorpsgevoel niet verstoord. "We voelen ons nog steeds Haarlemmerlieders en zo langzamerhand wordt dat een geuzennaam."